Gmina Nurzec-Stacja



   1. Charakterystyka gminy

   Gmina Nurzec-Stacja zajmuje powierzchnię 214km2. Położona 20 km na wschód od miasta powiatowego Siemiatycze i 100km na południe od Białegostoku. Od wschodu graniczy bezpośrednio z Białorusią. Przez miejscowość gminną przebiega linia kolejowa Czeremcha - Siedlce, a tuż obok droga wojewódzka 693 Kleszczele - Siemiatycze, stanowiąca element trasy turystów kierujących się do Puszczy Białowieskiej. Przez teren gminy przebiegają dwa szlaki turystyczne Kupiecki i Doliny Moszczonej.

   Połowę powierzchni gminy stanowią lasy. Dzięki swej urokliwości i bogactwie runa leśnego przyciągają do siebie liczne rzesze odwiedzających je osób. Obok rolnictwa lasy stanowią podstawowe źródło dochodu dla większości mieszkańców naszej gminy, tj. blisko 5 tys. osób.

   Na naszym terenie przemysł praktycznie nie występuje. Wyjątek stanowi przetwórstwo drewna, które zaspokaja potrzeby Gminy Nurzec-Stacja oraz przyległego rejonu. Przyszłość naszej gminy ukierunkowana jest proekologicznie na agroturystykę z produkcją zdrowej żywności i zielarstwa.

    Gmina Nurzec-Stacja położona jest wśród lasów głównie mieszanych, które dzięki wyjątkowej czystości kwalifikują je do czołówki regionu "Zielonych Płuc Polski".


   Nieskażone środowisko, bogate kompleksy leśne, urokliwe wsie z dominującą tradycyjną architekturą drewnianą oraz wyjątkowe, tajemnicze miejsca gwarantują dobry i ciekawy wypoczynek. Niezwykle malownicze zakątki naszej ziemi mogą nie tylko urzekać swym pięknem zwykłych turystów, ale i również mogą stanowić inspiracje w pracy twórczej dla wielu artystów.

2. Walory krajobrazowe i przyrodnicze gminy

   W pobliżu skrzyżowania dróg z Nurca-Stacji, Mielnika i Siemiatycz znajduje się utworzony w 1990 r. rezerwat przyrody Sokóle o pow. 44,17ha, z przykładami typowego starodrzewia dębowego w wieku 130-140 lat dawnej Puszczy Mielnickiej. Niewątpliwą ozdobą rezerwatu jest dąb o obwodzie pnia 524 cm. w wieku ok. 350 lat zwany "ojcem dębów" uznany jako pomnik przyrody.

   Obok rozciąga się Obszar Chronionego Krajobrazu "Dolina Bugu". Ustanowiony w latach 1986-1988r. w celu ochrony i zachowania doliny posiadającej wysokie walory przyrodnicze, krajobrazowe, kulturowe i wypoczynkowe.

   Niewątpliwą atrakcją znajdującą się tuż przy drodze Klukowicze-Stołbce jest pomnik przyrody nieożywionej - głaz narzutowy o obwodzie 13,5m.

   A w samych Stołbcach tuż przy drodze stoi wart obejrzenia potężny dąb, będący jednocześnie pomnikiem przyrody.

   Liczne przykłady starodrzewia możemy spotkać w parkach podworskich porozrzucanych po całej gminie np. w Nurcu, Klukowiczach, Zabłociu. Wyjątkowo rozrzeźbionym okazem jest niewątpliwie samotna sosna rosnąca tuż na wjeździe do wsi Litwinowicze, a w samej wsi niezwykła "aleja lipowa".

   Z równie urokliwymi widokami będziemy mogli się spotkać w okolicach wsi Chanie-Chursy wzdłuż doliny rzeki Nurczyk oraz na stromych zboczach pobliskiej żwirowni, a tuż przy moście stary młyn wodny.

   W odległości 3 km od Tymianki znajduje się jedna z większych wsi o unikalnym układzie planistycznym - Wólka Nurzecka. Za wsią rozległe obszary leśne bogate w runo i coś dla miłośników nie tylko wędkowania ale i urokliwych widoków.

   Dodatkowo nieodłącznym i niezwykle miłym elementem krajobrazu z terenu całej gminy są liczne bocianie gniazda, które zapełniają się rokrocznie tuż po stopieniu się ostatnich śniegów.

3. Zabytki

   Św. Góra Grabarka - główne miejsce kultowe polskiego prawosławia. Wg legendy sanktuarium powstało tu już w XIII w., kiedy to na Górze Grabarce schowano przed Tatarami cudowną ikonę Spasa Izbawnika. Na ogół wymienia się jednak datę 1710r., kiedy to schroniła się tam przed epidemią cholery grupa wiernych, którzy ocaleli. Źródło, z którego wierni pili wodę po dziś dzień uważane jest za cudowne. Pierwotna cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego była przeniesiona z Mielnika w drugiej dekadzie XVIII w. W 1886 r. uległa gruntownej przebudowie. W roku 1947 powstał na Św. Górze Grabarce, pierwszy w Polsce żeński klasztor prawosławny pw. Śww. Marty i Marii. Po II wojnie światowej gdy na naszych ziemiach znacznie zmniejszyła się liczba prawosławnych sanktuariów, rola Grabarki wzrosła. W roku 1956 klasztor rozbudowano, wzniesiono także drewnianą cerkiew pw. Ikony Matki Boskiej Wszystkich Strapionych Radość. Cerkiew z XVIII w. spłonęła po umyślnym podłożeniu ognia w dniu 12.07.1990r. Odbudowano ją jako kopię, ale już murowaną i jedynie oszalowaną od zewnątrz.

   Św. Góra Grabarka jest najważniejszym ośrodkiem życia religijnego prawosławnych w Polsce. Jest od stuleci widomym znakiem trwania wartości duchowych. Tysięcy krzyży, stawianych za chorych, cierpiących, zabłąkanych i za tych którzy doznali uzdrowienia i ukojenia otacza główną świątynię. Św. Góra jest miejscem nieustającej modlitwy mniszek i tysięcy pielgrzymów najliczniej tu przybywających na święto Przemienienia Pańskiego, zwane potocznie Spasa, obchodzone 18 i 19 sierpnia. Od 2000 roku jest miejscem, które doznało łaski posiadania kopii cudotwórczej Iwierskiej Ikony Matki Bożej, jednej z najbardziej czczonych ikon w całym prawosławnym świecie, przywiezionej tu przez mnichów ze Św. Góry Atos.

   Drugi zabytkowy zespół znajduje się w miejscowości gminnej. Jej nazwa Nurzec-Stacja pochodzi od rzeki Nurzec, prawego dopływu Bugu. Początkiem powstania miejscowości byłą budowa kolei Połock - Wołkowysk - Siedlce. Otwarcie trasy nastąpiło w 1906 r. Z tych czasów zachowały się pierwsze budynki m.in. zespół dworcowy z wieżą ciśnień.

   W czasie I wojny światowej Niemcy wybudowali w Nurcu-Stacji dwa tartaki. W okresie międzywojennym były już ich trzy oraz skład drewna, Nadleśnictwo, kaflarnia, cegielnia, zakład wyrobu dachówek cementowych, boisko, 10 sklepów, dwa młyny, piekarnia, gospoda, restauracja, herbaciarnia, zakłady krawieckie i szewskie, stolarnie, poczta, kasa chorych i szkoła.

   W okresie II wojny światowej miejscowość nie poniosła właściwie strat w obiektach budowlanych. Niemcy odchodząc w 1944 r. spalili jedynie tartak i szkołę. Istotne straty nastąpiły wśród ludności, która wywieziona była przez Rosjan na Syberię a przez Niemców do Prus Wschodnich. W 1945 r. utworzono parafię rzymskokatolicką a w roku następnym założono cmentarz grzebalny

   W 1952 r. powstała Gminna Rada Narodowa - samodzielna jednostka administracyjna. W latach 50-tych XX w. nastąpił dalszy rozwój Nurca-Stacji. Wybudowano jednostkę wojskową i gminną spółdzielnię. Powstały nowe zakłady pracy. Lata 60 i 70 były okresem największej świetności w powojennej historii Nurca-Stacji.

   Dzisiaj w miejscowości gminnej można obejrzeć m.in. współcześnie wybudowany kościół rzymskokatolicki pw. Matki Boskiej Częstochowskiej o bardzo ciekawej architekturze. Nieopodal Dom Betania utworzony przez Siostry Urszulanki z Włoch.

   Nieco dalej wśród okazałych dębów osiedle Nadleśnictwa Nurzec. W głębi lasu przeznaczone do zagospodarowania rozległe tereny po byłej jednostce wojskowej.

   Innym szczególnym miejscem są okolice Werpola i Anusina. Tutaj na szczególną uwagę zasługuje zabytkowa cerkiew parafii w Telatyczach z 1902-04r. pw. Śww. Kosmy i Damiana.

   Obok cerkwi leży tajemnicza kamienna płyta z na wpół zatartym napisem, będącym połączeniem znaków cyrylicy i znaków greckich. Na pobliskim cmentarzu znajduje się cerkiew pw. Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela zbudowana w 1930r. Nieopodal w pobliskim lesie stoi niewielka kapliczka, którą ufundowała właścicielka dóbr telatyckich hrabina Maria Potocka w II poł. XIX w. Było to wotum aby zahamować pomór bydła w swoich majątkach.

   Poprzez las skierujmy się teraz do najmniejszej miejscowości naszej gminy - Piszczatki. Tutaj na piaszczystym wzgórzu stoją drewniane krzyże. Prawdopodobnie na tym miejscu, owianym legendą, niegdyś stała niewielka cerkiewka. Od strony południowej Piszczatkę otacza rzeka Pulwa, którą przekroczymy zmierzając w kierunku Litwinowicz.

   Litwinowicze to miejscowość założona przez osadników litewskich z XVIw. Z tych czasów zachowały się kamienne zabudowania dworskie: stajnia z 1870 r., obora, spichrz i pozostałości po czworakach - kamienne piwnice z półokrągłymi sklepieniami. W latach 1906-1908 ziemie litwinowskie zakupione zostały przez przodków obecnych mieszkańców wsi, którzy pochodzili z terytorium obecnej Hajnówki a wówczas miejscowości Leśna. To dzięki nim możemy dzisiaj obejrzeć przykłady tradycyjnej architektury drewnianej z pocz. XXw.

   Podążając w kierunku wschodnim znajduje się kolejna założona w XVI w. wieś Klukowicze. Z tych czasów pochodzą warte obejrzenia pozostałości zespołu dworskiego z XIX w. drewniany dwór, kamienny spichlerz i obora oraz park podworski.

   W Klukowiczach na szczególną uwagę zasługują zachowane w dobrym stanie, drewniane chaty z XIX/XX w. z pięknie zdobionymi szczytami, rzeźbionymi nadokiennikami i narożnikami. Z okresu międzywojennego pozostał okazały budynek byłej szkoły podstawowej.

   W okolicy nad rzeką Pulwą znajduje się płaskie wzniesienie o średnicy 100 m nazwane przez mieszkańców "Krepostią" czyli miejscem mocy i siły. Jest to pozostałość po średniowiecznym grodzisku z XI w. zlokalizowanym na dawnej drodze z Brześcia do Bielska Podlaskiego. W 1952r. odkryto tam skarb zawierający ok. 1000 monet arabskich z 910 r.

   A na trasie Kleszczele-Siemiatycze warto przytrzymać się na chwilę we wsi Żerczyce. Początki miejscowości sięgają prawdopodobnie czasów panowania księcia ruskiego Włodzimierza. Książę Włodzimierz założył sporo warownych miast, a równocześnie z nimi i mniejszych punktów obrony szlaków komunikacyjnych. Taką przednią strażą grodu w Mielniku były Żerczyce. Stacjonująca w Mielniku drużyna księcia zbudowała cerkiew Św. Dymitra, patrona rycerzy. Na potwierdzenie tych przypuszczeń służą dokumenty, w których widnieje data erygowania parafii w 1001 roku.

   Obecnie warta obejrzenia jest tam cerkiew z lat 1869-1871 odbudowana po zniszczeniach w czasie II wojny światowej oraz drewniana z XIX w. cerkiew cmentarna pw. Św. Męczennic Wiery, Nadieżdy i Luby. Warto zwrócić przy okazji uwagę na niezwykle kunsztownie wykonane stare krzyże zarówno przy cerkwi parafialnej jak i na cmentarzu.

4. Atrakcje turystyczne i miejsca atrakcyjne pod względem turystycznym

   Na początku wsi Siemichocze po lewej stronie znajduje się współcześnie wybudowana kaplica rzymskokatolicka pw. Miłosierdzia Bożego

   Podążając w kierunku wschodnim tuż za wsią, po prawej stronie, cmentarz zwany "szwedzkim" o bardzo ciekawym kształcie potrójnego mastabowego kopca.

   Stąd skierujmy się do wsi Werpol, w której w lesie wśród starych dębów do niedawna znajdowały tajemnicze równoległe nasypy zwane mogiłkami. Tuż za wsią bierze swój początek rzeka, która wpływa na terytorium Białorusi - rzeka Pulwa.

   Wg przekazów na innej rzece Moszczonej, która przebiega obok wsi Grabarka, Szumiłówka, Wakułowicze i Sycze niegdyś znajdowało się aż 5 młynów wodnych. Dzisiaj rzekę objęli we władanie inni użytkownicy. Dzięki nim możemy podziwiać innego typu budowle, świadczące o nieskażonej czystości środowiska, budowle do których nie przyłożyła się żadna ludzka ręka - żeremia bobrowe.

   Wędrując przez lasy Radziwiłłowskie zobaczyć można potężne rozłożyste sosny. W pobliskiej osadzie Wygoda stoi dom myśliwski, a przed nim rzeźbione dwa żubry. Obok rząd starych lip, pozostałość po dworze. W okolicy pozostał nasyp dawnej kolejki wąskotorowej z I wojny światowej zbudowanej przez Niemców w celu pozyskiwania drewna z lasów do tartaku w Nurcu-Stacji.

   Nie sposób pominąć jeszcze jednej atrakcji z terenu naszej gminy, która szczególnie jest widoczna w miejscowości Augustynka. Tutaj szczególnie polecamy zajrzeć wszystkim miłośnikom koni. Obok podziwiania piękna tego wdzięcznego zwierzęcia można samemu doświadczyć przyjemności zarówno powożenia jak i jazdy w siodle.

   Zapraszamy do odwiedzenia tego miejsca również hodowców koni. Zapewniamy, że spędzone tutaj chwile na długo pozostaną w Państwa pamięci.

5. Szlaki turystyczne, przebieg szlaku

   Szlak Doliny Moszczonej - prowadzący od Nurca-Stacji przez Grabarkę i Siemiatycze Stację do Szlaku Bunkrów (łączący się także ze szlakiem Kupieckim).

   Szlak Kupiecki prowadzący od Rez. Góra Uszeście przez Grabarkę i Siemiatycze do Arbas Dużych (łączący się także ze Szlakiem Powstańców Styczniowych i Szlakiem Bunkrów).

WAŻNE ADRESY

Urząd Gminy Nurzec-Stacja

ul. Żerczycka 32
17-330 Nurzec-Stacja
fax 085 657 50 63
tel. centrala: 085 657 50 78
   skarbnik: 085 657 51 18
   podatki: 085 657 50 93
   urząd stanu cywilnego: 085 657 50 77
e-mail: ug_nurzecst@zetobi.com.pl
www.nurzec-stacja.eu

Gminny Ośrodek Upowszechniania Kultury w Nurcu-Stacji

ul. Żerczycka 34
tel. 085 657 50 75

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

ul. Żerczycka 34
tel. 085 657 51 19

Posterunek Policji w Nurcu-Stacji

ul. Szkolna 12
tel. 085 657 50 07

Nadleśnictwo Nurzec

ul. Akacjowa 3
tel. 085 65 65 110

Ośrodek Zdrowia w Nurcu-Stacji

ul. Szkolna 5
tel. 085 657 50 44

Apteka w Nurcu-Stacji

ul. Szkolna 3
tel 085 657 50 03

Agroturystyka

Gospodarstwo Agroturystyczne
Danuta i Jan Mudel
Moszczona Pańska 32
17-330 Nurzec-Stacja
tel. 085 657 51 75

Gastronomia

"Bar Boguś"
Żerczyce 9
Tel. 085 657 52 58

"Bar Hades"
Zalesie 110
Tel. 085 657 52 96

Stacja Paliw

K.J. Benzol
Zalesie 110
Tel. 085 657 52 96

Zapraszając do odwiedzenia i obejrzenia naszej gminy, życzymy niezapomnianych, przyjemnych wrażeń.